Samenvattend financieel beeld

Inleiding

Voor u ligt de programmarekening 2016 van de gemeente Oss. Deze programmarekening bestaat uit het jaarverslag en de jaarrekening. Hiermee leggen wij, het college van B&W, verantwoording af over het gevoerde beleid van de gemeente in 2016.
Deze verslaglegging over de gemeentelijke prestaties en bestedingen in het jaar 2016 zijn uitwerkingen van de beleidsvoornemens uit de programmabegroting.
In de aanbiedingsbrief hiervoor is al ingegaan op het inhoudelijke verhaal. In dit hoofdstuk ligt de nadruk op bijzonderheden in financieel opzicht.

Rekeningresultaat 2016

De jaarrekening 2016 sluit met een positief saldo van € 9,8 miljoen. In de volgende tabel zijn de rekeningcijfers vergeleken met de bijgestelde begroting (na verwerking van de 3O-ontwikkelingen in de financiële tussenrapportage 2016 en de programmabegroting 2017-2020).

+ is uitgaven/nadelig saldo
- is inkomsten/voordelig saldo
bedragen x € 1.000

Omschrijving

Rekening 2016

Begroting 2016 na wijziging

Verschil

Lasten

304.975

318.945

-13.970

Baten

-301.643

-302.068

425

Saldo programma’s

3.332

16.877

-13.544

Stortingen reserves

13.890

10.260

3.630

Onttrekkingen reserves

-27.015

-27.117

101

Mutaties reserves

-13.125

-16.857

3.731

Jaarrekeningresultaat

-9.793

20

-9.813

In het hoofdstuk Bestemming rekeningresultaat wordt voorgesteld het saldo van € 9,8 miljoen als volgt in te zetten:

  • Een bedrag van € 3,5 miljoen overhevelen naar 2017 voor de uitvoering/afronding van diverse projecten.
  • Het resterende bedrag van afgerond € 6,3 miljoen storten in de algemene reserve.

Het positieve saldo van de jaarrekening kent een aantal oorzaken. In de volgende tabellen zijn de belangrijkste voor- en nadelen opgenomen. Deze voor- en nadelen verklaren per saldo een bedrag van € 9,5 miljoen.

Belangrijke voordelen

- is lagere uitgaven/hogere inkomsten
bedragen x € 1.000

Programma

Omschrijving

Bedrag

1. Zorg en welzijn

WMO individuele voorzieningen

-332

WMO collectieve voorzieningen

-168

Jeugd en opbouwwerk

-202

Geen tekort jeugdzorg door afspraken financiële solidariteit

-1.650

Overschot jeugdzorg

-1.100

WMO begeleiding

-387

WMO beschermd wonen

-1.413

WMO tariefaanpassing en volume-uitbreiding

-1.000

Lagere kosten vluchtelingen

-295

2. Werk, inkomen en onderwijs

Lagere kosten basisonderwijs

-242

Lagere kosten door vertraging verplaatsing de Singel

-187

3. Voorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten

Lagere uitgaven sport

-725

6. Duurzaamheid, milieu en buitengebied

Lagere uitgaven controle en handhaving (ODBN)

-375

7. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen

Hogere kosten volkshuisvesting

-143

Hogere inkomsten BRIKS taken

-142

8. Economie en vrije tijd

Minder kosten uren toerisme en recreatie

-195

9. Bestuur, organisatie en dienstverlening

Lagere personeelskosten/voordeel resultaat kostenplaatsen

-888

10. Financiën en belastingen

Treasury/ lagere rentekosten

-609

Lagere bijdrage BSOB

-158

Afrekening algemene uitkering

-508

Totaal aan voordelen

-10.719

Belangrijke nadelen

+ is hogere uitgaven/lagere inkomsten
bedragen x € 1.000

Programma

Omschrijving

Bedrag

8. Economie en vrije tijd

Extra kosten uren strategische projecten

461

Extra kosten uren beleidsontwikkeling economie

293

9. Bestuur, organisatie en dienstverlening

Hogere kosten storting voorziening pensioenen wethouders

414

Totaal aan nadelen

1.168

Belangrijke mutaties in reserves

Onderstaande posten zijn belangrijke afwijkingen binnen reserves. Per saldo hebben deze afwijkingen geen effect op het jaarrekeningresultaat. Wel hebben ze direct invloed op de reservepositie.

Programma

Omschrijving

Bedrag

3. Voorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten

Vertraging voorzieningenkaarten

-300

Lagere onttrekking aan reserve Integraal voorzieningenbeleid

300

5. Mobiliteit en openbare ruimte

Doorschuiven IUP projecten openbare ruimte

-8.000

Lagere onttrekking reserve IUP

8.000

Voordeel parkeren

-138

Lagere onttrekking reserve parkeren

138

6. Duurzaamheid, milieu en buitengebied

Voordeel afvalverwijdering particulieren

-568

Hogere storting in reserve afval

568

Doorschuiven projecten bodemsanering

-157

Lagere onttrekking reserve bodemsanering

157

8. Economie en vrije tijd

Storting voorziening Heesch-West

7.500

Onttrekking algemene reserve

-6.800

Onttrekking reserve Heesch-West

-700

Totaal

0

Een uitgebreide toelichting op de financiële afwijkingen is in de programma’s van het jaarverslag opgenomen.

Financiële positie

In deze paragraaf wordt in het kort de financiële positie van de gemeente weergegeven door te kijken naar de volgende onderdelen:
A. Weerstandsvermogen en weerstandsratio
B. Financieringspositie
C. Reservepositie

A. Weerstandsvermogen en weerstandsratio

Het weerstandsvermogen geeft de financiële gezondheid van de gemeente weer. We drukken deze uit in een ratio. De uitkomst van de ratio moet in beginsel minimaal 1 zijn.
Op hoofdlijnen is het beeld als volgt:

Omschrijving

Bedrag/ratio incidenteel

Bedrag/ratio structureel

Geïnventariseerde risico’s

€ 1,05 miljoen

€ 0,28 miljoen

Weerstandscapaciteit

€ 53,3 miljoen

€ 1,3 miljoen

Weerstandsratio

50,97

4,64

De conclusie uit de tabel is dat de weerstandscapaciteit van voldoende omvang is om de gekwantificeerde risico’s te ondervangen. Er is ook ruimte voor het opvangen van risico’s die nog te onzeker zijn en daarom als ‘PM’ zijn ingeschat. In de paragraaf weerstandsvermogen risicobeheersing kennen we deze keer geen rode risico's in vergelijking met de vorige rapportage in de programmabegroting 2017-2020. Er zijn maatregelen getroffen om deze af te laten nemen. Voor bijvoorbeeld Heesch-West hebben we 7,5 miljoen extra in de voorziening gestort. In de rest van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing lichten we deze uitkomsten toe.

B. Financieringspositie

De financieringspositie geeft de verhouding aan tussen beschikbare financieringsbronnen op langere termijn (reserves, voorzieningen en langlopende geldleningen) ten opzichte van de investeringen in vaste activa. Hiermee geeft het dus aan op welke manier de activa gefinancierd zijn.
De financieringspositie geeft aan dat er eind 2016 een financieringsoverschot is van afgerond € 49 miljoen. Hiervan kan het volgende overzicht worden gegeven:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

31 december 2016

1 januari 2016

Reserves

98.640

107.094

Resultaat jaarrekening

9.793

4.671

Voorzieningen

35.464

24.174

Langlopende geldleningen

157.703

165.210

Subtotaal

301.600

301.149

Immateriële vaste activa

948

0

Materiële vaste activa

200.426

195.236

Financiële vaste activa

51.651

58.533

Subtotaal

253.025

253.769

Financieringsoverschot

48.575

47.380

De gemeente is in verhouding in totaal dus meer gefinancierd met langlopende middelen. Dit komt doordat we onze voorraad aan grondexploitaties (€64 miljoen) ook grotendeels gefinancierd hebben met langlopende middelen. Binnen de financiering is sprake van een afname van de reserves met € 8,5 miljoen, een toename van de voorzieningen met € 11,3 miljoen en een afname van de langlopende geldleningen met € 7,5 miljoen.

Voor meer informatie verwijzen we naar de toelichting op de balans.

C. Reservepositie

De reservepositie geeft het volgende beeld:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

31 december 2016

1 januari 2016

Algemene reserve

11.959

19.564

Algemene reserve grondbedrijf

440

226

Reserves ter dekking begroting

24.040

25.744

Bestemmingsreserves ter afdekking van afschrijvingslasten

21.327

21.760

Overige bestemmingsreserves

40.874

39.800

Resultaat jaarrekening

9.793

4.671

Totaal

108.433

111.765

De totale reservepositie (inclusief resultaat van de jaarrekening) van de gemeente is met € 3,3 miljoen afgenomen. De algemene reserve is afgenomen met een bedrag van € 7,6 miljoen. Daarmee daalt de reserve onder de norm. De algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf blijft positief met een saldo van €440.000.

De reserves die ingezet worden ter dekking van de begroting en voor afschrijvingslasten dalen conform eerdere besluitvorming. De overige bestemmingsreserves blijven stabiel qua saldo.
Voor meer informatie verwijzen we naar de toelichting op de balans, onderdeel reserves.

Financiële positie grondbedrijf

De paragraaf grondbeleid en het MPG bevatten de verantwoording van het grondbedrijf over het afgelopen jaar en geven inzicht in de prognose voor de komende vier jaren.

Ontwikkeling boekwaarde
De boekwaarde van de grondexploitaties per 31 december 2016 is € 104,7 miljoen. Dit is inclusief het Osse aandeel van de boekwaarde van het intergemeentelijke project Heesch-West en inclusief beheercomplexen en immateriële vaste activa. Dit betekent ten opzichte van 2016 een afname van € 3,5 miljoen.

Actuele prognose
De actuele prognose uit het MPG geeft het volgende totaalbeeld:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Netto contante waarde

Contante waarde nog te nemen winsten

Verlies-voorzieningen

Reserves

Herstructureringsplannen

-17.340

902

1.825

1.180

Woningbouwcomplexen

27.134

10.903

0

0

Industrieterreinen

49.349

32.151

13.106

2.042

Totaal

59.143

44.030

14.931

3.222

De verwachte winstnemingen over de jaren laten de volgende prognose zien:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

2016

2017

2018

2019

2020

Herstructureringsplannen

-783

340

443

547

0

Woningbouwcomplexen

355

640

624

1.143

402

Industrieterreinen

715

1.284

1.565

1.598

1.252

Totaal

287

2.264

2.632

3.288

1.654

Uit deze overzichten valt op te maken dat we een toekomstige winst van € 44 miljoen verwachten. Winstnemingen gaan naar de ABR (algemene bedrijfsreserve grondbedrijf). De ABR dient namelijk als weerstandsvermogen. Als het weerstandsvermogen voldoet aan de eisen van de stresstest en de toetsen dan kunnen we eventueel afromen naar de algemene dienst.
De komende jaren zijn de verwachte winsten uit de projecten in het grondbedrijf beperkt, namelijk afgerond
€ 2 tot € 3 miljoen per jaar. In deze overzichten is overigens geen rekening gehouden met verschuldigde vennootschapsbelasting.

Reserves en voorzieningen grondbedrijf
De algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf (ABR) is bedoeld om conjuncturele risico’s af te dekken. De reserve planeconomische risico’s is voor de dekking van risico’s in projecten die onvoldoende of geen winstpotentie bezitten. Daarnaast worden concrete voorzieningen gevormd voor te verwachten exploitatieverliezen c.q. afboekingen van boekwaarden naar marktwaarde in de huidige bestemming.
De algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf (ABR) blijft onder druk staan. De komende jaren verwachten we wel een stijging van de ABR. Bij deze stijging moeten we wel een kanttekening plaatsen voor wat betreft de gevolgen van de invoering van vennootschapsbelasting voor het grondbedrijf. Een eventuele betaling van vennootschapsbelasting kan gevolgen hebben voor de reservepositie van het grondbedrijf.

In het volgende schema is een totaaloverzicht gegeven van de ontwikkeling van de ABR in 2016:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Bedrag

Stand per 1 januari 2016

226

- Rente

3

- (Tussentijdse) winstnemingen industrie

715

- (Tussentijdse) winstnemingen woningbouw

355

- (Tussentijdse) winstnemingen herstructurering

74

- Verkoop beheer- en overige gronden

338

- Bijdrage afboeking Sheddaken Bergoss

860

- Overige

13

Stortingen

2.358

- Vorming voorziening te verwachten exploitatieverliezen

-534

- Exploitatieverlies herstructurering

-857

- Beheercomplexen

-416

- Voorziening programmaprojecten (centrum)

-250

- Bijstelling reserve planeconomische risico’s

-30

- Overige

-65

Onttrekkingen

-2.144

Stand ABR per 31 december 2016

440

Op basis van een meerjarenprognose en de risicoanalyse is het verloop van de reserves en voorzieningen binnen het grondbedrijf als volgt:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

31 december 2016

31 december 2017

31 december 2018

31 december 2019

Algemene bedrijfsreserve

440

2.248

3.589

6.794

Reserve strategische aankopen

0

0

0

0

Reserve planeconomische risico’s

1.180

1.180

1.180

1.180

Risicoreserve Heesch-West

2.042

2.042

2.042

2.042

Voorziening programmaprojecten

1.291

1.641

1.741

1.841

Voorziening exploitatieverliezen

13.890

13.901

806

807

Totaal

18.843

21.012

9.358

12.664

Conclusie hieruit is dat de algemene bedrijfsreserve de komende jaren zal gaan stijgen.
In de reserve planeconomische risico’s zijn projectrisico’s voor een bedrag van ruim € 1,2 miljoen afgedekt.

Voor het project Heesch-West is op basis van de regionaal vastgestelde grondexploitatie een verwacht verlies van € 13,1 miljoen afgedekt (in een voorziening). Daarnaast hebben we op basis van onze risicoanalyse een aanvullende risicoreserve van afgerond € 2 miljoen voor Heesch-West gevormd. Verder zijn verliesvoorzieningen van ruim € 1,3 miljoen gevormd vooral voor zogenaamde programma projecten.

Voor een specificatie verwijzen we naar het MPG, de paragraaf grondbeleid en de toelichting op de balans.

Resultaatbestemming 2016

In de jaarrekening wordt voorgesteld om het positieve saldo van afgerond € 9,8 miljoen te bestemmen. Voorgesteld wordt om voor concrete projecten een bedrag van € 3,5 miljoen over te hevelen naar 2016 om deze projecten in 2016 alsnog uit te voeren/af te dekken.

Van het restant van afgerond € 6,3 miljoen wordt voorgesteld dit in de algemene reserve te storten. De algemene vrije reserve is bestemd voor de opvang van algemene risico's en fluctuaties in de rekeningresultaten. De norm voor de algemene reserve is 10% van de algemene uitkering. Dat komt neer op een bedrag van € 15 miljoen. Op basis van de begroting 2016 is deze norm afgerond € 16 miljoen. Dit is te splitsen in:

  • ‘reguliere’ algemene uitkering: € 8,5 miljoen
  • sociaal domein: € 7,5 miljoen (deze norm is inclusief gelden die we als centrumgemeente aan beschermd wonen uitgeven).   

De hoogte van de algemene reserve is afgerond € 12 miljoen (voor bestemming rekeningresultaat). De voorgestelde storting van € 6,3 miljoen zorgt er voor dat de hoogte van de reserve weer zal voldoen aan de norm. De reserveringen in de algemene reserve voor jeugd en beschermd wonen nemen we hier niet in mee.

Accountantscontrole

De accountant heeft op grond van artikel 213 van de Gemeentewet naast een getrouwheidsonderzoek ook een rechtmatigheidsonderzoek uitgevoerd naar de baten, lasten en balansmutaties. De controleverklaring hierover is in het accountantsverslag opgenomen.