Balans

ACTIVA

Totaal
01-01-2016

Totaal
31-12-2016

VASTE ACTIVA

253.769

253.025

Immateriële vaste activa

0

948

De boekwaarde van de immateriële vaste activa en het verloop ervan worden in de volgende tabel weergegeven.

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Boekwaarde 01-01-2016 ivm herrubri-cering

Investe-ringen

Afwaarde-
ringen

Af-schrijving

Boekwaarde
31-12-2016

Kosten voor onderzoek en ontwikkeling van een actief

1.041

250

0

0

1.291

Voorziening

-1.041

-250

0

0

-1.291

Bijdragen aan activa in eigendom van derden

0

917

41

0

10

948

Totaal

0

917

41

0

0

948

De post kosten voor onderzoek en ontwikkeling van een actief bevat posten vanuit het grondbedrijf. Op basis van het BBV mogen voorbereidingskosten voor grondexploitaties hier opgenomen worden. Hiertegenover staat een voorziening om het risico in de waardering van deze post af te dekken.

Als gevolg van een stelselwijziging BBV is de boekwaarde van bijdragen aan activa in eigendom van derden met ingang van 1 januari 2016 toegevoegd aan de boekwaarde van immateriële vaste activa.
Met inbegrip van de investering in 2016 van € 41.432 is er voor een totaalbedrag van € 569.348 geïnvesteerd in de realisatie van het clubgebouw van SV TOP Oss.

De afschrijving betreft het clubgebouw van scouting Berghem waaraan in 2013 financieel is bijgedragen. Per 31 december resteert daarvoor een saldo van € 378.457

Materiële vaste activa

195.236

200.426

Investeringen met een economisch nut:

- Gronden uitgegeven in erfpacht

Het volgende overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de gronden uitgegeven in erfpacht weer.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Investeringen

Desinvesteringen

Boekwaarde
31-12-2016

Gronden uitgegeven in erfpacht

12.106

5.233

0

17.339

Totaal

12.106

5.233

0

17.339

Aan industrie is er voor € 5.223.590 aan nieuwe erfpachten uitgegeven. Het betreft grotendeels industriegrond die is teruggekocht van ForFarmers veevoeders en in erfpacht is uitgegeven aan fa Vissers Ploegmakers uit Erp.

- Overige investeringen met economisch nut

De boekwaarde van de overige investeringen met economisch nut en het verloop ervan worden in de volgende tabel weergegeven.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Inves-teringen

Desinves-teringen

Afschrij-vingen

Bijdragen van derden

Afwaar-deringen

Boekwaarde
31-12-2016

Gronden en terreinen

13.371

5

116

12

0

0

13.248

Bedrijfsgebouwen

123.278

4.563

0

4.039

2

0

123.800

Grond-, weg- en waterbouwkundige werken

3.443

0

0

236

0

0

3.207

Vervoermiddelen

1.966

913

44

373

0

0

2.462

Machines, apparaten en installaties

2.626

123

21

613

0

0

2.115

Overige materiële vaste activa

20.535

1.742

0

2.037

35

0

20.205

Totaal

165.219

7.346

181

7.310

37

0

165.037

De belangrijkste in het boekjaar gedane investeringen staan in het volgende overzicht vermeld.

Investeringen

Werkelijk besteed in 2016

Renovatie de Singel

3.955

Bouwkundige aanpassingen museum Jan Cunen

665

Aankoop/vervanging huisvuilauto's

639

Wijkaccommodatie Krinkelhoek

530

Aankoop/vervanging smartphones personeel

488

Overige investeringen

1.032

Totaal

7.309

De belangrijkste in het boekjaar gedane desinvesteringen staan in het volgende overzicht vermeld.

bedragen x € 1.000

Desinvesteringen

Bedrag 2016

Afboeking boekwaarde beheergronden in verband met verkoop

116

Afboeking boekwaarde vrachtauto in verband met verkoop

44

Afboeking boekwaarde veegmachine in verband met verkoop

21

Totaal

181

Er zijn in 2016 geen afwaarderingen gedaan op investeringen met economisch nut.

- Investeringen met economisch nut, waarvoor heffing geheven kan worden

Het volgende overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van investeringen met een economisch nut, waarvoor een heffing geheven kan worden.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Inves-teringen

Desinves-teringen

Afwaarde-ringen

Boekwaarde
31-12-2016

Riolering

0

1.446

1.446

0

0

Totaal

0

1.446

1.446

0

0

Bedragen die via het riooltarief gespaard zijn voor vervanging zitten in een voorziening. Deze voorziening wordt, voor zover die toereikend is, gebruikt om investeringen in riolering af te boeken. Per 31 december 2016 is er nog € 10.658.000 beschikbaar in de voorziening om toekomstige investeringen in riolering mee te financieren.

  • Gronden uitgegeven in erfpacht

12.106

17.339

  • Overige investeringen met economisch nut

165.219

165.037

  • Investeringen met economisch nut, waarvoor heffing geheven kan worden

0

0

Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut

17.911

18.050

De boekwaarde van de investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut en het verloop ervan worden in de volgende tabel weergegeven.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Inves-teringen

Desinves-teringen

Afschrij-vingen

Bijdragen van derden

Afwaar-deringen

Boekwaarde
31-12-2016

Grond-, weg- en waterbouwkundige werken

17.911

553

0

414

0

0

18.050

Totaal

17.911

553

0

414

0

0

18.050

De investeringen met een maatschappelijk nut hebben met name betrekking op de activering van een gedeelte van de N329. Hiervoor zijn twee investeringskredieten beschikbaar gesteld met een verschillend afschrijvingsregime. De geboekte kosten tot en met 2016 zijn als volgt over de kredieten verdeeld:

  • N329 Weg van de Toekomst deel 1: € 7.059.250 (lineaire afschrijving in 20 jaar)
  • N329 Weg van de Toekomst deel 2: € 10.984.565 (resultaatafhankelijke afschrijving, vanuit gerealiseerde grondverkopen)

Financiële vaste activa

58.533

51.651

Kapitaalverstrekkingen aan:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Investe-
ringen

Vervroegde aflossingen

Aflossingen/
afschrijvingen

Boekwaarde
31-12-2016

Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen

4.810

0

0

0

4.810

Saldering met voorziening waardering deelneming OLSP

-2.300

0

0

0

-2.300

Saldering met voorziening achtergestelde lening OLSP

-2.358

0

0

0

-2.358

Totaal

152

0

0

0

152

Tussen de provincie Noord-Brabant, de gemeente Oss en OLSP Holding BV is een financieringsovereenkomst afgesloten waarbij de gemeente Oss een leningsfaciliteit van € 2.358.000 beschikbaar heeft gesteld. Het is onzeker of de verstrekte lening zal worden afgelost. Bij een exit (overdracht van het vastgoed aan een andere partij) kan het ertoe leiden dat we de kredietverstrekking als verlies moeten afboeken. Op grond daarvan is voor genoemd bedrag een voorziening achtergestelde lening OLSP Vastgoed getroffen.

OLSP Vastgoed BV en zijn huurder Pivot Park zijn sinds 2012 actief. Het blijkt dat het vastgoed minder geschikt is voor gebruik door meerdere huurders (‘multitennant’) dan bij de aankoop was ingeschat. Dat kan gevolgen kan hebben voor de waardering van ons aandelenkapitaal van € 2.300.000. Begin 2016 zijn de gebouwen van OLSP vastgoed BV opnieuw getaxeerd en op basis daarvan heeft een afwaardering van bijna € 8 miljoen moeten plaatsvinden. Op grond daarvan is voor ons aandelenkapitaal van € 2.300.000 een voorziening waardering deelneming OLSP Vastgoed getroffen.Daarmee is ook dit risico afgedekt.

  • Deelnemingen

152

152

Leningen aan:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Investe-
ringen

Vervroegde aflossingen

Aflossingen/
afschrijvingen

Boekwaarde
31-12-2016

Leningen aan woningbouwcorporaties

750

0

0

93

657

Totaal

750

0

0

93

657

  • Woningbouwcorporaties

750

657

Overige langlopende geldleningen

53.624

46.667

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Investe-
ringen

Vervroegde aflossingen

Aflossingen/
afschrijvingen

Boekwaarde
31-12-2016

Overige langlopende leningen

54.124

2.807

8.717

995

47.219

Voorziening risico oninbaarheid leningen

-500

-52

0

0

-552

Totaal

53.624

2.755

8.717

995

46.667

De overige langlopende leningen bestaan uit de volgende leningen:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2016

Boekwaarde
31-12-2015

Hypotheken gemeentelijk personeel

18.070

25.744

Leningen starters woningmarkt

14.187

12.596

Leningen Lievekamp

4.205

4.356

Leningen Golfbad

3.443

3.590

Huurkoop waterschapsgebouw

2.500

2.550

Leningen Stichting zorg voor ouderen

2.146

2.407

Lening Kringloopbedrijf

504

564

Lening Bioconnection

500

500

Voorziening lening Bioconnection

-500

-500

Lening Heesen Shipyards

438

458

Leningen Muzelinck

248

289

Lening Centrum Jeugd en Gezin

197

217

Lening Dierenopvang Maasland

191

203

Lening A.V. Oss ‘78

109

118

Lening stichting MaasKantNet

74

80

Lening SRMV Berghem

57

0

Voorziening lening SRMV Berghem

-52

0

Overige leningen

350

452

Totaal

46.667

53.624

De investeringen en aflossingen hebben voornamelijk betrekking op de startersleningen en de aflossing van hypotheken gemeentelijk personeel.
Er is een voorziening gevormd voor de lening aan Bioconnection die in de toekomst naar verwachting niet terugbetaald kan worden.
Verder is er een voorziening gevormd voor een lening aan SRMV Berghem, een samenwerkingsverband van motorcrossverenigingen uit de regio die met financiële ondersteuning van de gemeente het circuit van Nieuw Zevenbergen hebben verbeterd en er sinds enige tijd gebruik van maken.

Overige uitzettingen met rentetypische looptijd > 1 jaar

3.090

4.175

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Investe-
ringen

Vervroegde aflossingen

Aflossingen/
afschrijvingen

Boekwaarde
31-12-2016

Overige uitzettingen met rentetypische looptijd > 1 jaar

3.090

1.443

0

358

4.175

Totaal

3.090

1.443

0

358

4.175

Deze post bestaat uit een overgedragen vordering van de gemeente Oss op de BNG in verband met de opheffing van het Hypotheekfonds Noord-Brabantse Gemeenten. Deze vordering bedraagt per 31 december 2016 € 1.342.620 en wordt tot en met 2023 met jaarlijkse termijnen afgelost.
In 2016 zijn binnen de woningbouwcomplexen voor een bedrag van € 1.443.840 gronden in eeuwigdurende erfpacht uitgegeven. Samen met de uitgiften in erfpacht uit 2015 bedraagt de hierbij behorende vordering
€ 2.679.900.

Bijdragen aan activa in eigendom van derden

917

0

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Boekwaarde 01-01-2016 ivm herrubri-cering

Investe-
ringen

Afwaarderingen

Aflossingen/
afschrijvingen

Boekwaarde
31-12-2016

Bijdragen aan activa in eigendom van derden

917

0

0

0

0

0

Totaal

917

0

0

0

0

0

Als gevolg van een stelselwijziging BBV is de boekwaarde van bijdragen aan activa in eigendom van derden met ingang van 1 januari 2016 toegevoegd aan de boekwaarde van immateriële vaste activa

VLOTTENDE ACTIVA

99.636

84.700

Voorraden

64.004

53.125

De in de balans opgenomen voorraden worden naar de volgende categorieën uitgesplitst:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde 31-12-2015

Vermeerde-ring 2016

Verminde-ring 2016

Boekwaarde
31-12-2016

Onderhanden werk, waaronder grond in exploitatie

64.004

6.890

17.235

53.659

Salderen met voorziening Exploitatieverliezen

0

0

534

-534

Totaal

64.004

6.890

17.769

53.125

Vanuit de commissie BBV is een notitie Grondexploitaties 2016 gepubliceerd. Daarin staat dat de grondexploitaties elk jaar geactualiseerd moeten worden. De voorziening Exploitatieverliezen is gevormd voor de verliesgevende exploitaties zodat bij de afsluiting van het grondcomplex het verlies kan worden gecompenseerd middels een onttrekking uit deze voorziening.

Voor een nadere toelichting op de grondexploitatie verwijzen we naar het Meerjarenprogramma Grondbedrijf dat een verantwoording geeft over de ontwikkelingen in de grondexploitatie in 2016.

De boekwaarde van de grootste projecten in het onderhanden werk is:

  • Grondexploitatie Vorstengrafdonk

€ 31.936.270

  • Grondexploitatie Piekenhoef

€ 10.883.995

  • Horzak Noord

€ 3.119.631

  • De Geer Oost-Zuid

€ 3.526.964

  • Centrumplan Geffen

€ 2.249.967

  • Wilgendaal II

€ 2.003.447

  • Talentencampus

-/- € 1.480.489

  • Centrumplan Berghem

-/- € 3.268.782

De nog te maken kosten binnen de bouwgrondexploitaties schatten we op € 46.213.257 en de nog te verwachten opbrengsten op € 151.490.402.
Op grond hiervan verwachten we een uiteindelijk een positief eindresultaat van € 51.329.451. Dit contant gemaakt naar 1 januari 2017, tegen de 2% voorgeschreven verdisconteringsvoet, betekent een nog te verwachten winstneming van € 44.029.708. In de exploitatieberekeningen is een rekenrente van 1,5% gehanteerd.

De waardering van de bouwgronden in exploitatie (BIE) per 31 december 2016 is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitaties per 1 januari 2017 en de uitkomsten van de door de gemeente uitgevoerde risicoanalyses. Dit betreft de beste inschatting op dit moment die omgeven is door de nodige risico's, aannames en veronderstellingen die periodiek (jaarlijks) worden herzien. Deze periodieke herziening kan in de toekomst - mede gezien de huidige onzekere marktomstandigheden – leiden tot een aangepaste waardering van de gronden in exploitatie en de hiermee samenhangende voorziening te verwachten exploitatieverliezen. Dit geldt ook voor de realisatie van de gehanteerde verkoopprijzen. De gemeenteraad heeft op 14 juli 2016 het grondprijzenbeleid vastgesteld en vervolgens het college de grondprijzenbrief waarin de gehanteerde grondprijzen zijn vastgelegd.
Voor een gedetailleerde toelichting van de gehanteerde uitgangspunten alsmede risico’s en onzekerheden van grondexploitaties verwijzen wij naar de paragraaf grondbeleid en het MPG 2017-2020.

Onderhanden werk, waaronder grond in exploitatie

64.004

53.125

Uitzettingen met rentetypische looptijd < 1 jaar

25.426

24.061

Vorderingen op openbare lichamen

13.506

13.341

De vorderingen op openbare lichamen bestaan voornamelijk uit de volgende vorderingen:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

BTW compensatiefonds

10.018

Facturatie kosten WMO aan regiogemeenten vanuit Oss als centrumgemeente

2.214

Overige vorderingen

1.109

Totaal

13.341

Dit zijn allemaal recente vorderingen. Een voorziening voor oninbaar wordt niet noodzakelijk geacht.

Uitzettingen in ’s Rijks schatkist

0

59

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Saldo
31-12-2015

Uitzettingen in ’s Rijks schatkist

59

0

Totaal

59

0

In december 2013 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel verplicht schatkistbankieren aangenomen. De wet is vervolgens op 14 december 2013 ingegaan. De Staat en de gemeente Oss hebben vrijwel gelijktijdig een rekening-courant-overeenkomst afgesloten en een werkrekening voor schatkistbankieren geopend.
Om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen is een drempelbedrag ingesteld dat buiten de schatkist gehouden mag worden. Het drempelbedrag is 0,75% van het begrotingstotaal en was in 2016 € 2.048.000.

We rapporteren elk kwartaal over het drempelbedrag en het gebruik daarvan. Deze rapportageverplichting biedt inzicht in de wijze waarop het drempelbedrag is benut. In de volgende tabel is een samenvattend overzicht opgenomen.
Daaruit blijkt dat we in 2016 ruimschoots binnen de limiet zijn gebleven.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Kwartaal 1

Kwartaal 2

Kwartaal 3

Kwartaal 4

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten schatkist Rijk aangehouden middelen

117

213

263

359

Ruimte onder het drempelbedrag

1.932

1.835

1.785

1.689

Overschrijding van het drempelbedrag

-

-

-

-

Rekeningcourant verhouding met niet-financiële instellingen

1.379

635

We hebben aan het SVn (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) gelden voor startersleningen en leningen duurzaamheid verstrekt. Het saldo per 31 december 2016 van € 634.660 dat aan het SVn is verstrekt maar nog niet is ingezet is in deze rubriek opgenomen.

Overige vorderingen

10.541

10.026

De overige vorderingen kunnen als volgt worden onderverdeeld:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Debiteuren sociale zaken

3.166

Voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken

-1.363

Belasting-debiteuren

2.428

Overige debiteuren

7.351

Voorziening belasting- en overige debiteuren

-1.556

Totaal

10.026

De voorziening voor oninbaar is statisch bepaald.

Liquide middelen

154

111

Het saldo van de liquide middelen bestaat uit de volgende componenten:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Saldo
31-12-2015

Kassaldi

27

46

Banksaldi

84

108

Totaal

111

154

Bankrekeningen met een negatief saldo zijn onder de kortlopende schulden verantwoord.

Kassaldi

46

27

Banksaldi

108

84

Overlopende activa

10.052

7.403

De post overlopende activa kan als volgt gespecificeerd worden:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2016

Boekwaarde
31-12-2015

Nog te ontvangen bedragen

5.173

5.573

Nog te ontvangen geoormerkte doeluitkeringen

1.160

2.955

Nog te ontvangen bedragen

6.333

8.528

Vooruitbetaalde bedragen

1.063

1.515

Overige posten

7

9

Totaal

7.403

10.052

1. Nog te ontvangen bedragen

De nog te ontvangen bedragen bestaan uit:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Bouw-/realisatierechten woningbouw

890

Exploitatiebijdrage derden ontwikkeling Vorstengrafdonk

860

In te brengen kosten in gemeenschappelijke regeling Heesch-West

726

Eigen bijdragen WMO (CAK)

427

(Suppletie)aangifte BTW/BCF

388

Decentralisatie-uitkering gemeentefonds vergunninghouders

292

Nog te ontvangen rente financiele vaste activa

277

Afvalfonds Nedvang

217

Teveel betaald aan de SVB voor PGB/WMO

174

Verrekening voorschot deelnemersbijdrage BSOB

158

Toeristenbelasting/parkeergelden

142

Afrekening algemene uitkering 2016

110

Overige posten

512

Totaal

5.173

2. Nog te ontvangen geoormerkte doeluitkeringen

In de volgende tabel wordt een verloopoverzicht van de nog te ontvangen geoormerkte doeluitkeringen gegeven.

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2015

Vermeerde-ringen

Verminde-
ringen

Saldo
31-12-2016

Provincie Noord-Brabant BDU verkeer en vervoer

1.112

396

1112

396

Subsidie provincie Noord-Brabant Weg van de Toekomst (N329)

1.491

368

1.491

368

Provincie Noord-Brabant mensgerichte maatregelen

220

62

105

177

Beleef-bare paden

0

134

0

134

Registratie verkeersveiligheidsactie

98

47

60

85

BBZ

34

0

34

0

Totaal

2.955

1.007

2.802

1.160

3. Vooruitbetaalde bedragen

De vooruitbetaalde bedragen bevatten de volgende posten:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Aan instellingen vooruitbetaalde subsidies

709

Vooruitbetaalde kosten 2016

354

Totaal

1.063

TOTAAL GENERAAL

353.405

337.725

PASSIVA

Totaal
1-1-2016

Totaal
31-12-2016

VASTE PASSIVA

301.149

301.600

Eigen vermogen

111.765

108.433

Algemene reserve

19.790

12.397

Het verloop van de algemene reserve is als volgt:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Bestemming rekening-resultaat 2015

Rente

Vermeerde-ringen

Verminde-ringen

Boekwaarde
31-12-2016

Algemene vrije reserve

19.564

2.015

315

-436

9.500

11.958

Algemene reserve risico’s grondbedrijf

226

0

3

2.646

2.436

439

Totaal

19.790

2.015

318

2.210

11.936

12.397

- Algemene vrije reserve

De storting van - € 436.000 bestaat uit:

  • Gefaseerde terugstorting vanuit reserve risico’s Maasdonk: € 971.000 (programmabegroting 2016-2019 en eerste financiële tussenrapportage 2016).
  • Een onttrekking van € 1.407.000 voor het verwacht tekort van 2016 conform de besluitvorming over de programmabegroting 2014-2017. Dit is inclusief de raadsmotie om € 20.000 extra uit te trekken voor Buurtwerkt.

In 2016 zijn onttrekkingen uit de algemene reserve gedaan voor een totaalbedrag van € 9.500.000. Deze bestaan uit:

  • Centrumontwikkeling: € 1,5 miljoen (programmabegroting 2016-2019)
  • Eerste fase ontwikkeling windpark: € 360.000 (raadsvergadering 14 juli 2016)
  • Afboeken boekwaarde sheddakencomplex: € 706.000 (eerste financiële tussenrapportage 2016)
  • Afwikkeling risico's en onzekerheden Sociale Verzekeringsbank 2015: € 134.000 (programmabegroting 2017-2020)
  • Vorming voorziening Heesch-West en verlaging risicoreserve Heesch-West: € 6,8 miljoen (programmabegroting 2017-2020).

- Algemene reserve risico's grondbedrijf

De grootste posten bij stortingen bestaan voor een deel uit winstnemingen bij grondexploitatiecomplexen: € 330.000 bij woningbouw en € 802.000 bij industriegronden. Daarnaast waren er opbrengsten van € 272.000 uit verkopen van verhuurde panden en beheersgronden. Verder is er € 278.000 gestort in verband met positieve saldi bij de exploitatie van verhuurde panden en de erfpachtgronden. Tenslotte er is vanuit de algemene reserve en de reserve planeconomische risico's € 856.000 in de ABR gestort als compensatie voor de afboeking van het project sheddakencomplex Bergoss.

De grootste posten bij de onttrekkingen bestaan voor een bedrag van € 533.000 uit afboekingen van negatieve resultaten op diverse grondcomplexen. Daarnaast hebben we € 693.000 onttrokken in verband met een negatief resultaat bij de beheercomplexen. Verder hebben we € 856.000 onttrokken voor de afboeking op het project sheddakencomplex Bergoss. Tenslotte hebben we voor de voorziening immateriële vaste activa € 250.000 onttrokken voor de V&D-locatie en de Schaepskooi.

Bestemmingsreserves

87.304

86.243

De staat van reserves en voorzieningen, die in het bijlagen-boek is opgenomen, bevat een uitgebreide toelichting per bestemmingsreserve. Hierna wordt daarom volstaan met een geaggregeerde weergave van de bestemmingsreserves.
Het verloop van de bestemmingsreserves is als volgt:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boek-waarde
31-12-2015

Bestem-
ming rekening-resultaat 2015

Herrubri-
cering

Rente

Vermeer-deringen

Vermin-deringen

Boek-waarde
31-12-2016

Dekking algemene dienst

25.745

0

0

1.017

0

2.720

24.042

Afdekking afschrijvings-lasten

21.759

0

709

786

187

2.116

21.325

Reserves ter dekking afschrijvings-lasten/AD

47.504

0

709

1.803

187

4.836

45.367

Budgetover-hevelingen

0

2.655

0

0

0

2.655

0

IUP

5.624

0

0

0

1.708

452

6.880

Subsidie/rijksuitkeringen

4.407

0

0

0

0

20

4.387

Bedrijfsvoer-ing

6.079

0

0

0

861

471

6.469

Grondbedrijf

4.047

0

0

0

51

875

3.223

Openbare ruimte incl. egalisatie-karakter

1.917

0

0

0

568

269

2.216

Realisatie gebouwen/ accommodat-ies

835

0

-725

0

0

110

0

Overig

16.891

0

16

0

6.182

5.388

17.701

Overige bestemmingreserves

39.800

2.655

-709

0

9.370

10.240

40.876

Totaal

87.304

2.655

0

1.803

9.557

15.076

86.243

Reserves ter dekking van afschrijvingslasten/dekking algemene dienst

- Dekking algemene dienst

Deze bestemmingsreserves zijn gevormd als dekkingsmiddel van de algemene dienst.
De reserves zijn (bedragen x € 1.000):

  • Afloop gaswinstuitkering Maaslandgas

21.773

  • Reserve deposito BNG/opheffing BNG

2.267

- Afdekking afschrijvingslasten

Deze bestemmingsreserves zijn gevormd om de kapitaallasten van (een deel van) de investeringen in diverse gebouwen, accommodaties e.d. af te dekken. De grootste reserves zijn (bedragen x € 1.000):

  • Gemeentehuis

12.490

  • Brede school centrum Lith

2.202

  • Kleedaccommodatie Amstelhoef

981

  • Kunstgrasvelden Talentencampus

922

  • Parkeergarage

908

  • Bouwkundige aanpassingen MJC/Stadsarchief

875

  • Nieuwbouw scholen Geffen

864

  • De Bolster Horizonschool

835

  • Sportpark de Akkeren

528

Onttrekkingen aan deze reserves dienen voor de dekking van kapitaallasten. Eventuele stortingen hebben betrekking op te dekken kapitaallasten van nieuw te realiseren investeringen.

De boekwaarde 1 januari 2016 bevat een her-rubricering tussen de categorieën overige bestemmingsreserves naar reserves ter dekking afschrijvingslasten.
De reserves bouwkundige aanpassingen Museum Jan Cunen en nieuwbouw hertenkamp van in totaal € 725.000 dienen namelijk om de afschrijvingslasten van deze gebouwen/accommodaties af te dekken.
De reserve minimabeleid sociale vernieuwing van € 15.807 is middels her-rubricering overgezet naar de rubriek overige bestemmingsreserves.

Overige bestemmingsreserves

- Budgetoverhevelingen

Vanuit de bestemming van het rekeningresultaat 2015 is een bedrag van € 2.655.000 overgeheveld
naar 2016. In 2016 zijn de budgetoverhevelingen vanuit 2015 teruggeboekt naar de desbetreffende
activiteiten, waardoor de reserve op nihil eindigt.

- IUP

Deze reserve dient ter dekking van investeringen in de openbare ruimte en wordt benut voor de uitvoering van het Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP). De reserve is in 2012 gevormd vanuit de vrijval van de opgeheven voorzieningen groot onderhoud wegen, groot onderhoud verkeer, groot onderhoud groen en riool wegbeheer.

- Subsidies/rijksuitkeringen

Deze reserves zijn gevormd vanuit in het verleden verkregen middelen van het Rijk en de provincie zonder specifiek oormerk c.q. verplicht bestedingsdoel. De reserves zijn (bedragen x € 1.000):

  • Quick wins binnenhavens

3.694

  • Woninggebonden subsidies

692

- Bedrijfsvoering

Deze reserves dienen ter dekking van vervangingsinvesteringen op bedrijfsvoeringsterrein, frictiekosten en egalisatie van financiële schommelingen. De reserves zijn (bedragen x € 1.000):

  • Doelmatigheid

2.210

  • Egalisatie rente-omslag

2.100

  • Egalisatie automatisering

1.306

  • Egalisatie rioolbeheer

852

De storting in de reserve doelmatigheid van € 401.000 betreft een surplus (€ 105.000) op doelmatigheidsoperatie, een besparing (€ 193.000) op de personeelskosten MJC/Stadsarchief als gevolg van de verzelfstandiging en een surplus (€ 103.000) van nog niet bestede gelden uit het generatiepact 2016.
De onttrekking aan de reserve doelmatigheid betreft de kosten voor de voormalige medewerkers MJC en Stadsarchief. Het gaat hierbij om de salariskosten op basis van het sociaal statuut, outplacement- en studiekosten. In 2016 is een bedrag van € 342.000 hieraan besteed.

De storting van € 336.862 in de egalisatiereserve rente-omslag betreft een aanvulling vanuit het voordelig resultaat van de kostenplaats kapitaallasten tot het afgesproken maximum van deze reserve van € 2.100.000.

De overige stortingen en onttrekkingen zijn saldi van beschikbare budgetten en uitgevoerde investeringen.

- Grondbedrijf

De reserves zijn gevormd voor de afdekking van risico’s van de Niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG) met een reëel en stellig voornemen en de Bouwgronden In Exploitatie (BIE) en voor het kunnen doen van strategische grondaankopen. Het gaat om de reserves (bedragen x € 1.000):

  • Heesch-West

2.042

  • Planeconomische risico’s grondbedrijf

1.180

- Openbare ruimte incl. egalisatiekarakter

Het doel van deze reserves is voornamelijk het opvangen van fluctuaties in de kosten c.q. opbrengsten in bepaalde exploitaties. De grootste reserve is (bedragen x € 1.000):

  • Parkeren

943

  • Afvalstoffenheffing

1.172

- Realisatie gebouwen/accommodaties

De boekwaarde 1 januari 2016 van de reserve bouwkundige aanpassingen Museum Jan Cunen en nieuwbouw hertenkamp bevat een her-rubricering van € 725.000 van de categorieën overige bestemmingsreserves naar reserves ter dekking afschrijvingslasten.
Deze reserves dienen namelijk om de afschrijvingslasten van deze gebouwen/accommodaties af te dekken.

- Overig

Hieronder vallen diverse overige bestemmingsreserves met uiteenlopende doeleinden. De grootste overige bestemmingsreserves zijn (bedragen x € 1.000):

  • Ruimtelijk-fysieke gebiedsontwikkeling

2.244

  • Integraal Voorzieningenbeleid (IVB)

2.088

  • Mobiliteit

1.878

  • Beheerkosten startersleningen

1.725

  • Openbare verlichting

1.432

  • Verkeersregelinstallaties

1.239

De diverse stortingen en onttrekkingen hangen direct samen met de doelstellingen van de reserves.

Nog te bestemmen rekeningresultaat

4.671

9.793

Voorzieningen

24.174

35.464

Specificatie voorzieningen

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Vermeerde-ringen

Aanwending

Vrijval

Boekwaarde
31-12-2016

Voorzieningen voor
verplichtingen, verliezen
en risico’s

9.843

8.059

227

0

17.675

Onderhoudsegalisatie-voorzieningen

6.117

2.111

1.254

128

6.846

Door derden beklemde
middelen met een specifieke aanwendingsrichting

284

0

0

0

284

Voorzieningen vervangingsinvesteringen waarvoor heffing geheven
kan worden

7.930

4.175

1.446

0

10.659

Totaal

24.174

14.345

2.927

128

35.464

Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s

9.843

17.675

Deze voorzieningen zijn gevormd voor het afdekken van specifieke (risico’s inzake) verplichtingen en verliezen. Het gaat voornamelijk om de volgende voorzieningen (bedragen x € 1.000):

  • Voorziening Heesch-West

13.105

  • Voorziening wethouderspensioenen

4.192

  • Voorziening wachtgeld wethouders

116

Uitgangspunt voor de jaarrekening 2016 is de berekening van de toekomstige grondexploitatie. Formeel juridisch is er nog geen sprake van een grondexploitatie maar van een verlieslatend contract voor regionaal industrieterrein Heesch West. De geactualiseerde berekening is gebaseerd op de uitkomsten van het Regionaal Ruimtelijk Overleg van 13 oktober 2016 (bekrachtigd in de vergadering van het RRO van 8 december 2016). Daarbij is bepaald dat er gefaseerde ontwikkeling zal plaatsvinden. Bij de vorige berekening gingen we nog uit van 76 hectare bedrijfsbestemming. Thans zal door onderbouwing van een masterplan aangetoond dienen te worden dat er behoefte is om in de eerste fase 50 hectare te ontwikkelen. De overige 26 hectare wordt doorgeschoven naar een tweede fase. Op grond hiervan is bij de nieuwe grondexploitatieberekening (vastgesteld in Algemeen Bestuur van 7 april 2017) 26 hectare afgewaardeerd naar agrarische grondwaarde van € 6 per vierkante meter. Mede hierdoor kent de bijgestelde calculatie een verwacht verlies van € 43,7 miljoen (eindwaarde) per ultimo 2028. Op grond hiervan hebben de deelnemende gemeenten de verliesvoorziening per 31-12-2016 met € 25 miljoen moeten verhogen. Ons aandeel in Heesch West is 30% en betekent een aanvulling van € 7,5 miljoen.
De waardering van de voorziening voor Heesch West is gebaseerd op eindwaarde zoals toegestaan in BBV. Het bedrag van € 43,7 miljoen contant gemaakt tegen de in BBV voorgeschreven disconteringsvoet van 2% per 1-1-2017 is € 34,4 miljoen. In de calculatie voor wijzigingen uit 2015 werd uitgegaan van een waardering van de voorziening tegen contante waarde met een disconteringsvoet van 3,25%. Deze was gelijk aan de rekenrente van 3,25%.
Reden om de waardering in 2016 te baseren op de eindwaarde is dat de huidige disconteringsvoet om de waarde contant te maken vanaf 2016 in BBV is vastgesteld op 2%. Dit is echter aanzienlijk hoger dan de projectrente, die in 2017 is verlaagd naar 0,21% in 2017, 0,52% tot en met 2021 en vervolgens 0,85%. Deze percentages zijn gebaseerd op reeds afgesloten financieringsovereenkomsten.
Als de 2% disconteringsvoet gehanteerd zou worden zou de disconteringsvoet hoger zijn dan het percentage dat jaarlijks toegerekend wordt aan het project en ontstaan jaarlijks hoge waarderingsverschillen. De voorziening zou dan jaarlijks met 2% moeten stijgen wat een kostenpost voor de exploitatie zou betekenen. Per saldo zou het effect vrijwel gelijk zijn. Bovendien doet waardering tegen nominale meer recht aan het voorzichtigheidsprincipe, er is zeker onder de nieuwe voorwaarden sprake van een hoger risicoprofiel.

De noodzakelijke omvang van de voorziening wethouderspensioenen is gebaseerd op een actuariële berekening.
De noodzakelijke omvang van de voorziening wachtgeld wethouders is gebaseerd op een berekening van de verplichtingen die zijn ontstaan door het aftreden van oud collegeleden.

Onderhoudsegalisatievoorzieningen

6.117

6.846

Doelstelling van deze voorzieningen is het egaliseren van onderhoudskosten, ofwel het realiseren van een gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. De grootste voorzieningen zijn (bedragen x
€ 1.000):

  • Onderhoud sporthallen gebouwen

1.372

  • Onderhoud gemeentehuis

1.120

  • Onderhoud sociaal-culturele accommodaties  

929

  • Afkoopsommen gemeentelijke begraafplaats

680

  • Onderhou haven, brug en sluis

623

  • Buitenonderhoud scholen

465

  • Cultuurtechnisch onderhoud sportterreinen

434

  • Monumenten

322

  • Onderhoud accommodaties openluchtrecreatie

322

  • Onderhoud brandweerkazerne Oss

223

  • Onderhoud Museum Jan Cunen

164

Stortingen zijn gebaseerd op de actuele onderhoudsplannen. De onttrekkingen uit deze voorzieningen betreffen grotendeels werkzaamheden die in 2016 voor betreffende accommodaties zijn uitgevoerd.

Door derden beklemde middelen met een specifieke aanwendingsrichting

284

284

Dit zijn voorzieningen met een specifiek en voorgeschreven bestedingsdoel zoals Legaat Isaac Hartog, Legaat van Cooth en een voorziening, gevormd voor de sanering van een beperkte verontreiniging in de van MSD aangekochte grond.

Voorzieningen vervangingsinvesteringen waarvoor heffing geheven kan worden

7.930

10.659

Egalisatie rioolbeheer

Deze voorziening wordt, voor zover die toereikend is, gebruikt om investeringen in riolering af te boeken.

Vaste schulden met rentetypische looptijd > 1 jaar

165.210

157.703

Specificatie vaste schulden met rentetypische looptijd > 1 jaar

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2015

Vermeerde-ringen

Aflossingen

Boekwaarde
31-12-2016

Onderhandse leningen van binnenlandse banken/overige financiële instellingen

161.271

15.000

22.134

154.137

Door derden belegde gelden

3.939

3

376

3.566

Totaal

165.210

15.003

22.510

157.703

De totale rentelast in 2016 van de vaste schulden is € 3.366.666.

Onderhandse leningen van:

  • Binnenlandse banken/overige financiële instellingen

161.271

154.137

Door derden belegde gelden

3.939

3.566

VLOTTENDE PASSIVA

52.256

36.125

Netto vlottende schulden met rentetypische looptijd < 1 jaar

35.454

29.628

Overige kasgeldleningen

14.000

8.000

Banksaldi

6.273

74

Overige schulden

15.181

21.554

De post overige schulden bestaat uit de volgende posten:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Loonheffing salarissen december 2016

2.043

Loonheffing uitkeringen december 2016

773

Aangifte BTW december 2016

1.354

Gemeente 's-Hertogenbosch eindafrekeningen Jeugd 2015-2016

2.658

GGZ Oost-Brabant afrekening Beschermd Wonen/WMO

724

Pensioeninhouding ABP

428

Overige schulden

13.574

Totaal

21.554

Overlopende passiva

16.802

6.497

De specificatie van de post overlopende passiva is als volgt:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Boekwaarde
31-12-2016

Boekwaarde
31-12-2015

Nog te betalen bedragen

4.400

15.070

Vooruit ontvangen bedragen

764

862

Vooruit ontvangen geoormerkte doeluitkeringen

1.034

716

Overige posten

299

154

Totaal

6.497

16.802

1. Nog te betalen bedragen

De nog te betalen bedragen zijn als volgt te specificeren:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

Transitorische renteverplichting

1.583

Regiogelden HHT 2015-2016

855

Wmo kosten 2016

513

WMO jeugdhulp

358

Leerlingenvervoer 2016

226

4e termijn maai-bestek 2015-2017 groen

132

GIBOR kosten diverse afvalstromen

127

Reïntegratiekosten IBN

116

OZB Carmel 2016

71

ODBN kosten toezicht en handhaving

53

Overige nog te betalen bedragen

366

Totaal

4.400

2. Vooruitontvangen bedragen

De vooruitontvangen bedragen zijn als volgt te specificeren:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2016

RBL

143

Vergoeding zwerfafval

136

Project busvervoer

127

WWnV regionaal deel

114

Kosten uitvoeringsorganisatie WMO

57

Restbudget trainee-programma 2016-2018

50

Restbudget inkoopplatform 2016-2018

44

Participatiebudget

34

Overig

59

Totaal

764

3. Vooruitontvangen geoormerkte doeluitkeringen

De vooruitontvangen geoormerkte doeluitkeringen zijn als volgt te specificeren:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Saldo
31-12-2015

Vermeerde-ringen

Verminde-ringen

Saldo
31-12-2016

Ministerie OCW Onderwijsachterstandenbeleid

638

747

638

747

Rijksbijdrage maatschappelijke opvang

0

127

0

127

Subsidie HOV Gasstraat

57

0

0

57

Subsidie Heesterseweg

0

34

0

34

Subsidie dorpenweg Deursen-Dennenburg

0

28

0

28

Subsidie geluidssanering Ruwaardsingel

11

0

0

11

Subsidie geluidssanering Zevenbergseweg

10

0

2

8

BBZ Oss

0

22

0

22

Totaal

716

958

640

1.034

TOTAAL GENERAAL

353.405

337.725

Totaal waarborgen en garanties

653.613

We zijn voor een aantal toekomstige jaren verbonden aan verschillende, niet uit de balans blijkende, financiële rechten en verplichtingen.

1. Verplichtingen

Per 31 december 2016 was het bedrag aan langlopende verplichtingen voor de periode 2017 tot en met 2018 ruim € 32 miljoen.

Daarnaast hebben we een verplichting vanuit het geschil met Hofmans over een planschadevergoeding. Deze is als risico in de paragraaf weerstandsvermogen toegelicht. De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 9 december 2015 uitspraak gedaan en Hofmans gedeeltelijk gelijk gegeven: het oordeel is dat Hofmans schade heeft geleden.Op 19 juli 2016 heeft het college een planschadevergoeding toegekend. Hofmans heeft tegen de hoogte van het bedrag beroep ingesteld bij de Rechtbank. Het definitieve bedrag van de schade is nog niet bekend, dus nog niet als verplichting in de balans verwerkt.

2. Eigen bijdrage op grond van de Wmo

Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacyredenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK heeft de wetgever in feite bepaald dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat gemeenten geen zekerheden over de omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen verkrijgen.

3. Vennootschapsbelasting

Met ingang van 1 januari 2016 zijn we als gemeente belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting (Vpb). Dit betekent dat we vennootschapsbelasting moeten gaan betalen over het resultaat op activiteiten waarbij we fiscaal gezien een onderneming drijven. Dit zijn de activiteiten afval, parkeren en het grondbedrijf. De te betalen vennootschapsbelasting zal voor het grootste deel bepaald worden vanuit het grondbedrijf. Omdat er nog veel onduidelijk is over de exacte uitvoering van de wet, is er voor de berekening van de Vpb last van het grondbedrijf een aantal standpunten ingenomen. Deze standpunten zijn als defensief te kenmerken, de verwachting bestaat dan ook dat de Belastingdienst deze standpunten zal accepteren. Op basis van deze standpunten zou het grondbedrijf in 2016 naar verwachting een fiscaal verlies behalen. Dit verlies kan verrekend worden met de overige activiteiten afval en parkeren, waardoor de totale verwachte Vpb in 2016 op nul uit zal komen. We hebben dus geen Vpb-last in de jaarrekening 2016 verwerkt. Mocht de Belastingdienst uiteindelijk toch andere standpunten innemen, kan dit resulteren in een afwijkende fiscale winst voor het grondbedrijf en mogelijk een bedrag aan verschuldigde vennootschapsbelasting. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is dit risico meegewogen.

Langlopende niet uit de balans blijkende financiële rechten en verplichtingen

4. Waarborgen en garanties

Er zijn in 2016 geen betalingen verricht in het kader van de borg-/garantstellingen.

Per 31 december 2016 is voor de volgende restantleningen borgstelling verleend:

bedragen x € 1.000

Omschrijving

Oorspronkelijk bedrag

Percentage dekking

Saldo 31-12-2015

Saldo
31-12-2016

Gemeentegaranties particulieren Rabobank Bernheze/Maasland

9.659

100

9.205

9.149

Gemeentegaranties particulieren diverse hypotheekverstrekkers

n.b.

100

19.565

9.935

Garanties geldleningen Wsw achtervang

424.460

50

50% van restantschuld

199.188

212.230

Garanties geldleningen WEW achtervang

734.089

453.000

421.000

Gegarandeerde geldlening als garant BNG

3.985

100

1.540

1.276

Huurgarantie Opvoedingswinkel en Speel-o-theek

23

100

23

23

Totaal

1.172.216

682.521

653.613

Ontwikkelingen na balansdatum

Er zijn geen ontwikkelingen na 31 december 2016 waarvan de effecten niet in de cijfers zijn verwerkt.

Stelselwijziging 2016

In de balans is een stelselwijziging vanuit het BBV verwerkt. Met ingang van 2016 zijn bijdragen in activa in eigendom van derden gerubriceerd onder de immateriële vaste activa. Tot en met 2015 stonden deze onder de financiële vaste activa. Het bedrag van € 917.000 per 31 december 2015 is in de beginbalans op 1 januari 2016 verplaatst. In de toelichting op de balans is de herrubricering in de verloopoverzichten toegelicht. Deze stelselwijziging heeft geen resultaatimpact.

Het BBV is daarnaast met ingang van 2016 gewijzigd op het gebied van de grondexploitatie. De categorie niet in exploitatie genomen gronden is vervallen. Gronden die nog niet in exploitatie zijn worden voortaan gepresenteerd onder de materiële vaste activa. Daar waar het slechts om voorbereidingskosten gaat, is sprake van immateriële vaste activa. Per 31 december 2015 hadden we geen niet in exploitatie genomen gronden op de balans. De overige BBV-wijzigingen over de grondexploitatie hebben we in het boekjaar als schattingswijziging verwerkt.